Pomysł traktowany jak pewnik
Pierwszy błąd zaczyna się jeszcze przed jakąkolwiek formalnością. Po latach pracy łatwo uznać, że skoro potrafimy coś robić dobrze, ktoś będzie za to płacił. Umiejętność i popyt to jednak dwie różne rzeczy. Na zajęciach modułu własnego projektu często widzimy, że pomysł jest dopracowany od strony wykonania, a nikt nie sprawdził, kto miałby być klientem i ile jest gotów zapłacić.
Dlatego zalecamy, by zanim cokolwiek zostanie zarejestrowane lub kupione, porozmawiać z kilkoma osobami, które mogłyby skorzystać z oferty. Wystarczy pięć, sześć rozmów, prowadzonych bez nacisku i bez sprzedawania. Pytamy, jak dziś rozwiązują ten problem, co im w tym przeszkadza i jaka kwota wydaje im się rozsądna. Odpowiedzi bywają niewygodne, ale kosztują niewiele w porównaniu z błędem odkrytym po pół roku.
Warto też zapisać pomysł jednym zdaniem: kto, w jakiej sprawie i dlaczego akurat u Państwa. Jeśli to zdanie nie powstaje, pomysł jest jeszcze za mglisty na kolejne kroki.
- Rozmowa z kilkoma potencjalnymi klientami przed jakimkolwiek wydatkiem
- Jedno zdanie opisujące, komu i w czym pomagają Państwo
- Sprawdzenie, jak ten problem rozwiązuje się obecnie
Formalności załatwiane w pośpiechu
Drugie częste potknięcie to przekonanie, że formalności trzeba załatwić jak najszybciej, bo wtedy projekt staje się prawdziwy. Rejestracja działalności pociąga za sobą obowiązki, w tym składki i rozliczenia, które biegną niezależnie od tego, czy pojawił się pierwszy klient. Rozumiemy chęć szybkiego ruchu, ale kolejność ma znaczenie.
Na zajęciach omawiamy podstawowe kroki samozatrudnienia w spokojnym tempie i zachęcamy, by każdą decyzję sprawdzać w oficjalnych źródłach oraz u księgowego lub doradcy, a nie opierać wyłącznie na opowieściach znajomych. Przepisy i stawki się zmieniają, więc to, co ktoś zrobił kilka lat temu, nie musi dziś obowiązywać. My nie udzielamy porad prawnych ani podatkowych, pokazujemy jedynie, jakie pytania warto przygotować.
Dobrym nawykiem jest spisanie listy rzeczy do wyjaśnienia i odhaczanie jej po kolei, zamiast załatwiania wszystkiego jednego dnia. Taka lista bywa pierwszym konkretnym dokumentem własnego projektu.
- Lista pytań do księgowego lub doradcy przed rejestracją
- Sprawdzanie aktualnych zasad w oficjalnych źródłach
- Rozłożenie formalności na etapy zamiast jednego dnia
Rachunek oparty na dobrych nadziejach
Trzeci błąd dotyczy pieniędzy. Przy szacowaniu kosztów i dochodów naturalnie skłaniamy się ku wersji korzystnej: wszystkie miesiące są pełne, klienci płacą w terminie, nic się nie psuje. Rzeczywistość rzadko tak wygląda, zwłaszcza w pierwszych miesiącach, gdy zamówienia dopiero się pojawiają.
Uczymy dlatego rachunku ostrożnego. Zaczynamy od kosztów stałych, takich jak składki, opłaty za lokal czy oprogramowanie, a potem dopisujemy te, o których łatwo zapomnieć: naprawy, materiały, czas poświęcony na szukanie klientów. Dopiero na końcu szacujemy przychód, i to w trzech wariantach, w tym takim, w którym zamówień jest wyraźnie mniej niż liczyliśmy.
Ważne jest też, z czego będą Państwo żyć w okresie, gdy dochód z projektu jest jeszcze niewielki. Nie podajemy tu żadnych kwot ani prognoz, bo zależą od rodzaju działalności i sytuacji każdej osoby. Sam nawyk liczenia z zapasem chroni jednak przed najgorszym scenariuszem, czyli decyzją podjętą na podstawie liczb, które nie miały szans się sprawdzić.
- Koszty stałe najpierw, przychody na końcu
- Trzy warianty: ostrożny, zwykły i korzystny
- Plan na miesiące, w których dochód będzie niski
Wszystko naraz i zupełnie samemu
Czwarty błąd to próba budowy całości jednocześnie: nazwy, strony, materiałów, oferty i pierwszych zleceń. Łatwo się wtedy rozproszyć i stracić poczucie, co właściwie już działa. Osoby po pięćdziesiątce mają zwykle przewagę w postaci doświadczenia, ale jej nie wykorzystują, gdy próbują robić wszystko od zera i bez niczyjej pomocy.
Zalecamy ruszać od najmniejszej wersji oferty, którą można pokazać komuś realnemu: jedna usługa, jedna grupa odbiorców, jeden prosty sposób kontaktu. Gdy to działa, dokłada się kolejne elementy. Taki sposób pracy pozwala szybciej wyłapać, co nie działa, i nie zamraża dużych środków w rzeczach, które okażą się zbędne.
Pomaga również ktoś, z kim można omówić wątpliwości: uczestnik zajęć, znajomy prowadzący własną firmę, prowadząca moduł. Samotne przeżywanie decyzji zwykle wydłuża je i zniekształca. Rozmowa z drugą osobą często ujawnia pytanie, którego sami nie zadaliśmy.
- Jedna usługa i jedna grupa odbiorców na początek
- Dokładanie elementów dopiero po sprawdzeniu pierwszego
- Stały rozmówca do omawiania decyzji
Lekceważenie własnych sił i czasu
Piąty błąd jest cichy i dotyczy planowania tygodnia. Praca na swoim bywa wymagająca w sposób, którego nie widać z zewnątrz: poza samym wykonywaniem usługi jest kontakt z klientami, rozliczenia, szukanie zleceń. Łatwo przeszacować, ile godzin dziennie da się realnie poświęcić, i obiecać sobie rytm, którego nie utrzyma się dłużej niż kilka tygodni.
Na zajęciach prosimy o rozpisanie typowego tygodnia z uwzględnieniem obowiązków domowych, zdrowia i odpoczynku. Nie chodzi o zniechęcanie, tylko o dopasowanie projektu do Państwa tempa. Własna działalność może być pełnoetatowa albo dodatkowa, wykonywana kilka godzin tygodniowo, i obie formy mają sens.
Jeśli po takim rozpisaniu okazuje się, że pomysł wymaga więcej, niż chcą Państwo dać, lepiej dowiedzieć się o tym teraz. Można wtedy zmniejszyć zakres, wydłużyć harmonogram albo wybrać inny kierunek, zachowując cały dorobek zdobytych doświadczeń.
- Rozpisanie typowego tygodnia razem z odpoczynkiem
- Wybór między formą pełną a dodatkową
- Skrócenie zakresu, gdy plan przekracza siły
Jak zacząć bez zbędnych kosztów
Wszystkie opisane błędy łączy jedno: decyzja zapadła przed sprawdzeniem. Dobra wiadomość jest taka, że większość sprawdzeń kosztuje niewiele, a wymaga głównie czasu i uczciwości wobec siebie. Rozmowy z potencjalnymi klientami, ostrożny rachunek, lista pytań o formalności i tygodniowy plan zajmują razem kilka wieczorów.
W naszym module własnego projektu prowadzonym przez Ewę Jaworską przechodzimy przez te kroki po kolei, na konkretnych pomysłach uczestników. Nikt nie jest zobowiązany do założenia działalności, a część osób po takim przeglądzie decyduje się na inną drogę, na przykład pracę na etacie z elementem własnych zleceń.
Warto zacząć od jednej kartki: pomysł w jednym zdaniu, pięć osób do rozmowy i najbardziej pesymistyczny rachunek na najbliższe miesiące. Jeśli po tym pomysł nadal przekonuje, mają Państwo solidniejszy grunt niż większość osób, które ruszają od razu.
Pracę na swoim po pięćdziesiątce najczęściej utrudniają nie brak umiejętności, lecz pośpiech i zbyt jasne rachunki. Sprawdzenie pomysłu u kilku realnych osób, spokojne załatwianie formalności, liczenie z zapasem i dopasowanie planu do własnych sił to kroki, które nic nie gwarantują, ale znacznie zmniejszają ryzyko kosztownej pomyłki. Zachęcam, by zacząć od małej wersji i rozmowy, a decyzje o rejestracji odłożyć do chwili, gdy mają Państwo na nie konkretne argumenty.