Skąd to pojęcie i dlaczego brzmi poważniej, niż jest
Słowo „plan” kojarzy się z tabelami, wykresami i dokumentem, który trzeba komuś oddać. Na naszych zajęciach znaczy to coś znacznie skromniejszego: kilka kartek, na których zapisują Państwo, dokąd chcą dojść, czego jeszcze im brakuje i w jakiej kolejności to uzupełniać.
Jako instruktor umiejętności cyfrowych widzę, że ludzie często zaczynają od narzędzia, na przykład od kursu obsługi arkusza, zanim wiedzą, do czego miałby im służyć. Plan odwraca tę kolejność. Najpierw pojawia się cel, nawet ostrożnie sformułowany, a dopiero potem wybór nauki, która do niego prowadzi.
Dlatego mówimy o planie indywidualnym. Ta sama lista kroków nie pasuje do osoby, która wraca po latach przerwy, i do kogoś, kto ma za sobą trzydzieści lat pracy w jednym zawodzie i chce spróbować czegoś obok niego.
Z czego składa się taki plan
Podstawowy plan ma cztery części. Pierwsza to punkt wyjścia: co Państwo już potrafią, w tym rzeczy, których nie nazywają umiejętnościami, bo robili je od zawsze. Druga to kierunek: jedno lub dwa zajęcia, które chcieliby Państwo wykonywać w najbliższych latach.
Trzecia część to luki, czyli różnica między punktem wyjścia a kierunkiem. Tu zwykle okazuje się, że do pokonania są trzy lub cztery konkretne rzeczy, a nie cała nieznana dziedzina. Czwarta część to kolejność i tempo: co najpierw, co potem i ile czasu w tygodniu mogą Państwo na to przeznaczyć.
Plan nie musi być ładny ani kompletny. Ma być na tyle jasny, żeby po tygodniu przerwy wiedzieli Państwo, od czego wrócić.
- punkt wyjścia: co już Państwo potrafią
- kierunek: dokąd chcą Państwo dojść
- luki: czego brakuje po drodze
- kolejność i tempo kolejnych kroków
Czym plan rozwoju zawodowego nie jest
Nie jest obietnicą pracy ani zarobku. Dobrze skonstruowany plan zmniejsza chaos i pomaga podejmować decyzje, ale nie zastępuje rynku, który ma własne reguły. Mówimy o tym otwarcie od pierwszego spotkania, bo uczciwe oczekiwania chronią przed rozczarowaniem.
Nie jest też egzaminem. Nikt nie ocenia, czy cel jest wystarczająco ambitny. Dla jednej osoby cel to nowa praca na część etatu, dla innej dodatkowe zajęcie w domu, dla jeszcze innej po prostu pewność, że poradzi sobie z pocztą i wideorozmową.
I wreszcie nie jest dokumentem na zawsze. Po kilku miesiącach nauki zwykle zmienia się coś w Państwa wyobrażeniach, a plan powinien się za tym zmieniać, zamiast stać się kolejnym zobowiązaniem.
Jak dobrać tempo, żeby plan dało się wykonać
Najczęstszy błąd to plan napisany na wersję siebie, która ma nieograniczony zapas energii. Dlatego pytamy o realia: ile godzin w tygodniu naprawdę da się wygospodarować, kiedy dzień jest spokojniejszy, co wypada w rodzinnych obowiązkach.
Przy nauce obsługi komputera lepiej sprawdzają się krótkie, regularne sesje niż jedno długie podejście w weekend. Czterdzieści minut kilka razy w tygodniu daje więcej niż trzy godziny raz na dwa tygodnie, bo umiejętność ma czas, by się ułożyć.
W planie zapisujemy więc nie tylko tematy, lecz także rytm. Przy jesiennej porze, gdy dni robią się krótsze, wiele osób wybiera wieczorną naukę przy stałej lampie i herbacie, i taki szczegół też warto uwzględnić.
- krótkie sesje kilka razy w tygodniu
- stała pora i stałe miejsce nauki
- zapas czasu na tydzień gorszy niż zwykle
Jak wygląda praca nad planem na zajęciach
Zaczynamy od rozmowy i krótkiego zapisu doświadczeń, które powstał wcześniej w module o mocnych stronach. Na tej podstawie układamy z uczestnikiem pierwszą wersję: jeden cel, trzy lub cztery luki i propozycję kolejności.
Następnie sprawdzamy, czy każdy krok jest na tyle mały, żeby dało się go zacząć w ciągu tygodnia. Zdanie „nauczę się pracować w internecie” zamieniamy na „w tym tygodniu założę skrzynkę pocztową i wyślę z niej trzy wiadomości”.
Plan wraca na stół po kilku spotkaniach. Wykreślamy to, co zrobione, dopisujemy to, co wyszło po drodze, i czasem zmieniamy kierunek. Taka korekta nie oznacza porażki, tylko że po zdobyciu nowych informacji plan staje się dokładniejszy.
Na co zwrócić uwagę, pisząc własny plan w domu
Jeśli chcą Państwo spróbować sami, wystarczy kartka i długopis. Proszę zapisać jedno zdanie o tym, co chcieliby Państwo robić za dwa lata, a pod nim trzy rzeczy, których jeszcze nie umieją, a które by w tym pomogły.
Potem do każdej z nich proszę dopisać najbliższy mały krok i datę, kiedy go Państwo wykonają. Datę warto wybrać łagodną, taką, która nie będzie się kłóciła z resztą tygodnia.
Jeżeli po tygodniu żaden krok nie został wykonany, nie trzeba się obwiniać. Zwykle oznacza to, że krok był za duży albo termin nie pasował, i wystarczy go rozdrobnić lub przesunąć.
- jedno zdanie o celu na dwa lata
- trzy rzeczy do nauczenia się
- najbliższy mały krok z łagodnym terminem
Plan rozwoju zawodowego to w gruncie rzeczy uporządkowana rozmowa z samym sobą, zapisana na kilku kartkach. Nie daje gwarancji, ale daje kierunek i kolejność, a to przy zmianie zawodowej często jest brakującym elementem. Warto zacząć od małego, nawet niedoskonałego szkicu i wracać do niego, gdy zmieni się sytuacja lub pomysł.