Skąd to określenie i dlaczego pada tak często
Na warsztatach z mocnych stron prędzej czy później ktoś pyta: „co to jest kompetencja przenośna?”. Określenie brzmi technicznie, a znaczy coś bardzo zwyczajnego. To umiejętność, która nie jest przywiązana do jednego stanowiska, branży ani narzędzia. Można ją zabrać ze sobą i użyć w zupełnie innym miejscu pracy.
Przykład z życia: osoba, która przez dwadzieścia lat pilnowała terminów dostaw w hurtowni, nauczyła się planować, przewidywać opóźnienia i uspokajać zdenerwowanych ludzi. Nazwa stanowiska zostanie w dawnej firmie, ale te trzy rzeczy mogą się przydać w biurze, w szkole, w małej pracowni czy we własnej działalności.
Zwracam na to uwagę, bo po pięćdziesiątce wiele osób patrzy na własny życiorys przez pryzmat tytułów. Tytuł zawęża obraz. Kompetencja go poszerza i pokazuje, gdzie doświadczenie ma jeszcze zastosowanie.
Czym kompetencja różni się od stanowiska i od wiedzy
Stanowisko mówi, gdzie ktoś pracował. Wiedza mówi, co ktoś zna, na przykład przepisy, procedury czy konkretny program. Kompetencja mówi, co ktoś potrafi zrobić z tą wiedzą w prawdziwej sytuacji, często pod presją czasu i wśród ludzi.
Dobrze to widać na prostym zestawieniu. „Księgowa” to stanowisko. „Znajomość zasad rozliczeń” to wiedza. „Wyjaśnianie skomplikowanych liczb osobom, które się ich boją” to kompetencja. Dopiero ta ostatnia daje się przenieść do doradztwa, nauczania czy obsługi klienta.
W module wstępnym prosimy, by każdą zapisaną rzecz sprawdzić jednym pytaniem: czy zrobiłbym to samo w innym miejscu, z innymi ludźmi? Jeżeli odpowiedź brzmi „tak”, mamy do czynienia z kompetencją przenośną. Jeżeli „nie”, najpewniej opisaliśmy wiedzę specjalistyczną lub nazwę funkcji.
- Stanowisko: gdzie pracowano
- Wiedza: co się zna
- Kompetencja: co się potrafi zrobić w praktyce
Jak rozpoznać ją we własnym doświadczeniu
Najprostsza metoda to opowiadanie. Proszę wybrać trzy sytuacje z pracy, z których byli Państwo zadowoleni, i opisać je zwykłymi zdaniami: co się działo, co Państwo zrobili, jak się to skończyło. Nie chodzi o wielkie sukcesy, często lepsze są drobne, codzienne rzeczy.
Potem czytamy te opowieści i podkreślamy czasowniki. Organizowałem, tłumaczyłem, negocjowałem, naprawiałem, uczyłem, pilnowałem. Czasowniki zdradzają kompetencje dokładniej niż rzeczowniki. Gdy ten sam czasownik wraca w dwóch czy trzech historiach, to zwykle znak, że znaleźli Państwo coś trwałego.
Warto zapytać też osoby, które z Państwem pracowały, z czym najczęściej do Państwa przychodziły. Cudze spojrzenie bywa zaskakujące, bo to, co nam wydaje się oczywiste, innym wydaje się umiejętnością.
- Trzy sytuacje, z których byli Państwo zadowoleni
- Podkreślone czasowniki w każdym opisie
- Pytanie do dawnych współpracowników
Najczęstsze nieporozumienia
Pierwsze nieporozumienie: „moje doświadczenie dotyczy tylko jednej branży, więc nic nie jest przenośne”. W praktyce prawie każda branża uczy planowania, komunikacji, odpowiedzialności i radzenia sobie z błędami. Zmienia się słownictwo, nie sam mechanizm.
Drugie: uznawanie za kompetencje tylko rzeczy trudnych i efektownych. Cierpliwość wobec klientów, rzetelność w drobiazgach czy umiejętność spokojnego tłumaczenia są realnymi atutami, choć rzadko trafiają do CV.
Trzecie: myślenie, że kompetencja sama otworzy drzwi. Tak nie jest. Jest punktem wyjścia do rozmowy o tym, gdzie można ją zastosować, a to wymaga jeszcze rozeznania rynku i często uzupełnienia jakiejś umiejętności. Nie obiecujemy tu zatrudnienia, pokazujemy tylko, jak uporządkować materiał.
Jak wygląda to ćwiczenie na zajęciach
W module wstępnym pracujemy najpierw indywidualnie, potem w parach. Każda osoba dostaje arkusz, na którym zapisuje historie z pracy, zainteresowania i rzeczy, które robi chętnie, także poza zawodem. Nikt nie musi pokazywać całości grupie.
Następnie szukamy powtarzających się wątków i nazywamy je własnymi słowami. Prowadząca pomaga doprecyzować sformułowania, tak aby dały się później wykorzystać w CV i w rozmowie, ale nie narzuca gotowych etykiet.
Na koniec powstaje krótka lista kilku kompetencji z przykładem przy każdej. To nie dyplom ani ocena, tylko robocza mapa, do której wracamy przy planowaniu nauki i przy pisaniu profilu zawodowego. Tempo ustalamy tak, by nikt nie czuł pośpiechu.
- Arkusz z historiami i zainteresowaniami
- Praca w parach, bez obowiązku odczytu na forum
- Krótka lista z przykładem przy każdej pozycji
Od nazwy do zastosowania
Sama nazwa kompetencji niewiele daje, dopóki nie wiadomo, gdzie jest potrzebna. Dlatego po nazwaniu każdej z nich zadajemy kolejne pytanie: w jakich zadaniach, miejscach i rolach ktoś mógłby z niej skorzystać? Odpowiedzi zapisujemy ostrożnie, jako kierunki do sprawdzenia, nie jako pewniki.
Takie kierunki można potem zweryfikować: przeczytać opisy ofert, porozmawiać z kimś, kto pracuje w danej dziedzinie, wypróbować drobne zadanie. Dopiero wtedy widać, czy dany pomysł jest realny i czy wymaga dodatkowej nauki.
Wczesna jesień sprzyja takiemu porządkowaniu. Po wakacjach łatwiej usiąść do notatek, a rok pracy ma jeszcze przed sobą kilka spokojnych miesięcy na próby.
Kompetencja przenośna to po prostu umiejętność, która przeżyje zmianę miejsca pracy. Nie trzeba jej wymyślać, wystarczy ją zauważyć w tym, co Państwo już robili, i nazwać własnymi słowami. Taka lista nie gwarantuje nowej pracy, ale daje konkretny punkt wyjścia do rozmów, nauki i planowania kolejnych kroków. Jeśli chcą Państwo spróbować, wystarczy kartka, spokojna godzina i trzy dobrze wybrane historie z własnego życia zawodowego.